sobota, 27 lipca 2013

Nauczyciel, ż o ł nierz, polityk ... Jan Zamorski

Jan Zamorski urodził się 24 maja 1874 roku w Głogowcu w powiecie przeworskim w Galicji, wrodzinie chłopskiej Barbary z Wnęków i Kazimierza Zamorskiego. Jan miał starszego brata Mateusza i młodszą siostrę Barbarę. Jan po ukończeniu szkoły ludowej w Sieniawie wstąpił początkowo do c.k. gimnazjum w Rzeszowie, a następnie, ze względów finansowych, do bliższego rodzinnej wioski c.k. gimnazjum w Jarosławiu, które po złożeniu egzaminu maturalnego z odznaczeniem ukończył w 1892 roku. W tymże roku jako stypendysta podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Z uwagi na bardzo dobre wyniki nauki Jan Zamorski przez cały czas nauki szkolnej otrzymywał stypendia. Również w okresie studiów na UJ otrzymał stypendium fundacji biskupa lwowskiego Samuela Rocha Głowińskiego. Młody Zamorski w okresie krakowskim do polityki odnosił się krytycznie. W Tarnopolu włączył się w działalność oświatową, społeczną i kulturalną prowadzoną przez Towarzystwo Szkoły Ludowej (TSL) i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. W dwudziestu dziewięciu miastach województwa tarnopolskiego zawiązał odrębne Koła TSL i nimi kierował. W 1907 roku został wybrany w pierwszych powszechnych wyborach do austriackiej Rady Państwa, co polska społeczność Tarnopola przyjęła z entuzjazmem. Zamorski odegrał także dużą rolę w zbliżeniu się ruchu narodowego i ludowego - organizacji ks. Stanisława Stojałowskiego, Stronnictwa Ludowo-Chrześcijańskiego. Mimo, że bezkompromisowa działalność Stojałowskiego przysparzała wielu wrogów w galicyjskich kręgach politycznych, narodowi demokraci wiązali z politycznym przymierzem duże nadzieje: stojałowczycy cieszyli się dużą popularnością w zachodniej i środkowej Galicji, podczas gdy ND wywodziła się z wschodniej Galicji i tam miała swoje główne polityczne zaplecze. W 1911 zmarł ksiądz Stojałowski. W testamencie przekazał kierownictwo swojego ugrupowania, a także redakcję pisma „Wieniec i Pszczółka”, Zamorskiemu. Wydarzenie to jeszcze silniej wzmocniło związek tych dwóch organizacji. W efekcie, parlamentarzysta przeniósł się do Białej k/Bielska na Śląsku Cieszyńskim i tam w Domu Polskim w Bielsku, będącym siedzibą polskich organizacji politycznych, zawodowych i społecznych kontynuował dzieło ks. Stojałowskiego, przeciwstawiając się germanizacji mniejszości polskiej. 28 XI 1914 aresztowany w Białej, skąd przewieziono go do Morawskiej Ostrawy, został oskarżony o zdradę stanu. W ostrawskim więzieniu przebywał do sierpnia 1915r, następnie był internowany w dość dobrych warunkach w Bad Hall w Górnej Austrii. W listopadzie 1915 został karnie wcielony do austriackiego wojska, w szeregi 2. Pułku Obrony Krajowej (tzw. Landwewhry, w większości służyli tam żołnierze narodowości niemieckiej), bez prawa do awansu oraz urlopu. 2 XI został wzięty do włoskiej niewoli. Po uwolnieniu działał w sprawie niepodległości Polski. Do Polski powrócił w grudniu 1918 roku i ponownie objął redakcję tygodnika „Wieniec-Pszczółka”. W 1919 roku jako były poseł Galicji, dekretem Naczelnika Józefa Piłsudskiego otrzymał mandat w Sejmie Ustawodawczym (1919-1922). Jan Zamorski zaangażowany był w prace Komisji Zagranicznej i Konstytucyjnej. W tym czasie był również przedstawicielem rządu polskiego w Międzysojuszniczej Komisji w Cieszynie, broniąc prawa Polski do Śląska Cieszyńskiego. Niestety, zabiegi dyplomatyczne nie dały pozytywnego rezultatu i Czechosłowacja z poparciem państw alianckich otrzymała większą część terytorium Śląska Cieszyńskiego. Do Sejmu I kadencji (1922-1927) został wybrany z ramienia Związku Ludowo-Narodowego (ZLN) w okręgu 54 (województwo tarnopolskie). Wraz ze swoim ugrupowaniem „stojałowczyków” (Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe) wszedł do ZLN i został wiceprezesem Rady Naczelnej ZLN. Zamorski stał się jednym z najaktywniejszych i znanych publicystów obozu narodowej demokracji: poza redagowaniem pisma „Wieniec-Pszczółka”, współpracował z „Gazetą Warszawską”, „Przeglądem Wszechpolskim” i „Myślą Narodową”. W partii Zamorski opowiadał się po stronie zwolenników Stanisława Grabskiego, nie darząc sympatią Romana Dmowskiego. Po zamachu majowym nie odgrywał już większej roli w życiu politycznym, powrócił do uprawiania zawodu nauczycielskiego i publicystyki.Rodzinę założył późno, bo dopiero w wieku 52 lat w 1926 roku ożenił się z Wandą Dobrowolską, z którą miał syna Jana i córkę Zofię.Z Tarnopola został w 1928 roku przeniesiony do Pińska, gdzie pracował jako nauczyciel języka polskiego i francuskiego w Żeńskim i Męskim Gimnazjum Państwowym.W 1933 roku po przejściu na emeryturę Zamorski otrzymuje propozycję osiedlenia się w Sporyszu na Żywiecczyźnie. Zaś w przededniu wojny rodzina Zamorskich przenosi się do Żywca. Żywiecczyzna, Śląsk Cieszyński i przylegające do nich ziemie województwa krakowskiego to tereny działalności ks. Stojałowskiego, jego kontynuatorów i zwolenników, więc bliskie Zamorskiemu. W okresie żywieckim Zamorski utrzymuje serdeczne przyjaźnie i kontakty z politykami i działaczami obozu narodowego. 
 
 
Wśród gości jego domu byli m.in.: Stanisław Głąbiński i Stanisław Rymar, bracia Tadeusz i Stanisław Tabaczyńscy, Edward Zajączek, oraz przedstawiciele lokalnych struktur Stronnictwa Narodowego (np.Grupa Młodych przy SN). W 1934 r. został zorganizowany uroczysty Jubileusz 60-lecia Urodzin Jana Zamorskiego a w 1935 r. Jego imieniem została nazwana Biblioteka Grupy Młodych przy Kole Stronnictwa Narodowego w Małej Trestnej k/ Żywca. Zwłaszcza dla młodego Zajączka był ważną postacią, wspierającą go w kontynuacji dzieła ks. Stojałowskiego w Bielsku. Głosił wykłady i uczestniczył w uroczystościach organizowanych w Domu Polskim w Bielsku.W 1938 r. otrzymał propozycję prowadzenia Uniwersytetu Ludowego dla Robotników w Bielsku, ale jej nie przyjął. Wybuch II wojny światowej i włączenie Żywiecczyzny do III Rzeszy przyniosło nowe wyzwania, przede wszystkim trzeba było zapewnić bezpieczeństwo i materialny byt rodzinie. Rodzina Jana Zamorskiego za sprawą Edwarda Zajączka otrzymywała pomoc od lokalnych gospodarzy. Już w grudniu 1939 roku została zorganizowana tajna sieć kompletów gimnazjalnych, w których profesor Jan Zamorski brał czynny udział przez cały okres okupacji. Środowisko żywieckich profesorów, mimo trudnej sytuacji, w jakiej znaleźli się w czasie wojny utrzymywało stały kontakt z Okręgowym Biurem Oświaty w Krakowie. Mimo kontaktów z podziemiem zbrojnym i wspierania jego członków Zamorski nie włączył się w struktury zorganizowanej przez Edwarda Zajączka (ps.„Wolf”) Tajnej Organizacji Wojskowej (TOW), która połączyła się później z Związkiem Walki Zbrojnej (ZWZ-AK Obwodu Żywiec). Bardzo boleśnie przeżył aresztowanie i wiadomość o okrutnej śmierci Zajączka w KL Auschwitz w 1942 roku. Po zakończeniu wojny, Zamorski borykając się z trudnościami finansowymi, mimo choroby, raz jeszcze na krótko powrócił do pracy w szkole. W Gimnazjum i Liceum Handlowym w Żywcu, w którego powojennej organizacji brał udział, uczył języka angielskiego. Zmarł 22 września 1948 roku w Żywcu i tam został pochowany na Cmentarzu Parafii Przemienienia Pańskiego.
 
    źródła na podstawie  opracowań Jolanta Szablicka-Żak oraz Michał Janik

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz