poniedziałek, 26 stycznia 2015

Narodowy Związek Robotniczy im. Ks. Stanisława Stojałowskiego

12  Grudnia 1902 roku w Domu Polskim  powołano Związek Zawodowy Chrześcijańskich Robotników i Robotnic. Z czasem związek został podzielony na różnie sekcje np. murarzy czy włókniarzy. W najlepszym okresie, 1907 roku ZChRiR  liczył 1.863 członków  i skupiał ok. 15% robotników  bielsko-bialskiego okręgu przemysłowego. W 1912 roku ZChRiR oderwał się od austriackiej centrali  i przeobraził się w niezależny związek powiązany z endecją. W lipcu tego samego roku zmieniono nazwę na Polskie Zjednoczenie Zawodowe Chrześcijańskich Rzemieślników, Robotników i Robotnic. Prezesem związku został Józef Biechowiak. Latem 1913 roku dochodzi do fuzji z centralą krakowską, na której czele stanął Jan Urbańczyk , a zastępcą został Jan Kuś. Nowa organizacja związkowa liczyła w 1914 roku 1300 członków. Na początku lat 20-tych ZZChRRiR posiadał związki branżowe jak Polski Związek Kolejowy, Związek Zawodowy Dozorców Domowych czy tez Chrześcijański Związek Zawodowy Woźniców.  Walki polityczne w łonie prawicy śląskiej odbiły się na losach PZZChRRiR. W Lutym 1924 roku Związek wyzwolił się spod politycznej opieki chadeków oraz z centrali związkowej w Krakowie. Powołano własny sekretariat w Domu Polskim z Karolem Jurczewskim na czele. 20 lutego uchwalono zmianę organizacji na Narodowy Związek Robotniczy im. Ks. Stanisława Stojałowskiego. Na czele stanęli starzy działacze Józef Czulak (prezes) Jan Marek, Jan Kuś, Leon Zonetek, Mikołaj Zonetek, Wojciech Sadlik (prezes honorowy) Karol Jurczak (sekretarz) . We wrześniu 1926 roku sekretarzem został Edward Zajączek. Związek w połowie lat 20-tych liczył ok. 2 tys. członków z terenu Bielska i Żywiecczyzny. NZR prowadził w latach 20-tych intensywną działalność np. w 1924 roku odbyło się 25 zgromadzeń 15 odczytów i konferencji.   ZNR posiadał własny organ prasowy "Placówka Kresowa", która była wydawana od 1921 roku w Bielsku.  Redaktorem naczelnym od 1926 roku był Edward




 Zajączek. Kolejnymi prezesami byli Józef Czulak (od 1928 roku)  Władysław Kania  ( do 1930 roku) Szymon Zontek (od 1930 roku ). NZR posiadał m.in kilka sekcji zawodowych m.in tkacką, metalowców, budowlaną, rzeźniczą, kolejową , dozorców domowych, dozorców fabrycznych, a także sekcję społeczno-kulturalną.  W 1928 roku związek został przyłączony do endeckiej centrali  Zjednoczeni Zawodowego "Praca Polska" w Łodzi. Działalność związku szła w trzech kierunkach: obrony praw pracowniczych (preferowano arbitraż Sądów Pracy, a same strajki traktowano jako ostateczność), udzielania członkom pomocy materialnej (pośrednictwo pracy, zasiłki) i organizowania czasu wolnego (kursy oświatowe, sekcje sportowe). Ideologią związku był solidaryzm narodowy. Zasady ideowe organizacji głosiły, że wszyscy Polacy mają pracować nad powiększeniem wytwórczości polskiej, a zysk osiągnięty ze wspólnego wysiłku pracy, winien być sprawiedliwie podzielony. Realizację tego postulatu zapewnić miał ustrój korporacyjny. 



W latach 1929-30 kilku działaczy związku przeszło do sanacyjnego związku zawodowego Generalnej Federacji Pracy. NZR wraz z członkami Stronnictwa Narodowego urządzały wspólne uroczystości  i manifestacje. Co roku organizowano ( aż do 1939 roku) obchody  śmierdzi ks. Stojałowskiego oraz rocznice założenia Domu Polskiego.  W latach 1929-1936 w Bielsku odbywały się liczne strajki. 8 sierpnia 1937 roku dochodzi do poświecenia sztandaru Zjednoczenia Zawodowego "Praca Polska" okręgu Cieszyńsko-podhalańskiego.  Rok później poświęcono sztandar sekcji masarsko-rzeźniczej ZZ"Praca Polska". Była  to wówczas najsilniejsza sekcja związku.  W 1939 roku związek liczył ok.3 tys.członków. Do ostatniego zarządu związku należeli Wilhelm Bartyzel, Henryk Biłka, Alksander Buziak ( sekretarze ) Tadeusz Damek, Antoni Kośka, Andrzej Słomka ( kierownik Sekretariatu). W czasie wojny członkowie związku weszli w skład Narodowej Organizacji Wojskowej. Na przełomie 1945 i 1946 dochodzi do próby reaktywowania Narodowego Związku Zawodowego. W Gliwicach przy ulicy Drozdów dochodzi do spotkań ludzi tworzących podwaliny NZZ na terenie powiatu bielskiego. Oprócz Władysława Furki w naradach uczestniczyli przedwojenni działacze związku z okolic Bielska m.in Henryk Biłka, Franciszek Krupa, Tadeusz Damek, Franciszek Kaperek,i Karol Stwora. Z powodu zdecydowanego wrogiego stosunku władz komunistycznych nie pozwolono podjąć oficjalnej działalności działacza obozu narodowego, a także reaktywowania NZZ. Na początku 1950 roku UB zaczęło obserwować  byłych organizatorów NZZ.  W 1952 roku doszło do aresztowań byłych członków obozu narodowego, które ostatecznie objęły 17 osób. Aresztowano nawet Zofie, wdowę po Edwardzie Zajączku. Głównymi podejrzanymi byli Wilhelm Bartyzel i Tadeusz Damek.  

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz