sobota, 11 lipca 2015

POLSCY LOTNICY POCHODZĄCY ZE ŚLĄSKA CIESZYŃSKIEGO w Wielkiej Brytanii 1940-1946

Jeszcze w 1940r. rozpoczęły się walki lotnicze nad wyspami Brytyjskimi. Zapoczątkowała je słynna bitwa o Anglię. i tam walczyli polscy lotnicy ze Śląska Cieszyńskiego. W czasie wojny pilotami Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie m.in piloci samolotów wielosilnikowych z 1586 Eskadry do Zadań Specjalnych, uczestnicy lotów z Włoch z pomocą dla powstańczej Warszawy: Jan Cholewa z Ustronia i Jan Kalfas z Grodźca Śląskiego.  Mieczysław Popek,  pilot "Cyrku Skalskiego" w Afryce Północnej.  Broniąc brytyjskiego nieba zginęli m.in w 1943r. Jan Talik i Karol Dindorf, a w 1944r. Euzebiusz Przybytek.  Śmiercią lotnika podczas lotu bojowego zginęli: były kierownik szkoły w Goleszowie Andrzej Kozieł oraz Kazimierz Kula. Podczas lotu treningowego zginął pochodzący z Zaolzia Rudolf Grzegorz. 


 Na zdjęciu Jan Cholewa i  Jan Kalfas, przed Liberatorem 1586 Eskadry w Brindisi.


Mjr pil. Paweł Niemiec z Cieszyna, w 1934 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył w 1936 r. (IX promocja), otrzymał przydział do 123 Eskadry Myśliwskiej 2 Pułku, od jesieni 1937 r. dowódca plutonu szkolnego w Dęblinie, w 1939 r. wraz ze swoimi podchorążymi ewakuował się do Rumunii, następnie przez Francję trafił do Wielkiej Brytanii, we wrześniu 1940 r. w 17 Dywizjonie RAF, od lutego 1941 r. w 317 Wileńskim Dywizjonie Myśliwskim, następnie pięciokrotnie dowodził polskimi dywizjonami myśliwskimi, co jest swoistym rekordem w Polskich Siłach Powietrznych na Zachodzie: 308 Krakowski Dywizjon Myśliwski (05.03.1943 – 15.05.1943), 316 Warszawski Dywizjon Myśliwski (15.09.1943 – 26.06.1944), 306 Toruński Dywizjon Myśliwski (27.06.1944 – 24.09.1944), 317 Wileński Dywizjon Myśliwski (17.05.1945 – 11.10.1945), 316 Warszawski Dywizjon Myśliwski (12.10.1945 – do rozwiązania 11.12.1946), odszedł z lotnictwa i wyjechał do Argentyny, gdzie zmarł 11 maja 1985 r., kawaler Srebrnego Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari, trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, zestrzelił 2 samoloty wroga, 1 i ½ uszkodził.

Por. obs. Oskar Sablik z Czechowic, w 1939 r. w 23 Eskadrze Obserwacyjnej, wykonywał loty bojowe nad Śląskiem Cieszyńskim, w czasie jednego z nich po raz ostatni przeleciał nad domem rodziców w Bąkowie koło Strumienia, Krzyż Walecznych za kampanię wrześniową, we Francji przydzielony do powstającego 1 Dywizjonu Obserwacyjnego,zginął 23.04.1941 koło Coventry, kiedy samolot Avro "Anson" wpadł w zaporę balonową.

Chor. pil. Jan Kalfas z Grodźca Śląskiego (urodzony w rodzinie polskich imigrantów w Cleveland w USA), jesienią 1936., po przeszkoleniu szybowcowym w LOPP, trafił jako ochotnik do 2 PL, został mechanikiem w 121 Eskadrze Myśliwskiej, jesienią 1938 r. przeniesiony do rezerwy, zmobilizowany w sierpniu 1939 r., kampanię wrześniową odbył w personelu naziemnym 121 EM, internowany w Rumunii, uciekł do Francji, w Anglii od marca 1940 r., mechanik w 304 Dywizjonie Bombowym, skończył kurs pilotażu i loty bojowe od kwietnia 1943 r. wykonywał w składzie 300 Dywizjonu Bombowego, od listopada 1944 r. w 1586 Eskadrze do Zadań Specjalnych, w której wykonał 11 lotów bojowych, od marca 1945 r. latał w lotnictwie transportowym (301 Dywizjon), w czerwcu 1947 r. wrócił do Polski, w latach 1951-1956 odsunięty od lotnictwa cywilnego, od 1957 do 1977 w lotnictwie sanitarnym, w którym wykonał ponad 4000 lotów, gdzie był wzorem i przykładem dla innych, młodszych pilotów, kawaler m.in. Orderu Virtuti Militarii V klasy oraz trzykrotnie Krzyża Walecznych, zmarł w 1983 r., pochowany w Bielsku-Białej.

Chor. r/op. strz. Karol Szturc (alias Stuart), ur. 02.09.1914 r. w Goleszowie Równi jako syn Pawła i Katarzyny Szturców, ukończył tamtejszą szkołę powszechną, po zdobyciu zawodu ślusarza pracował w fabryce kapeluszy "Polkap" w Skoczowie, przed 1939 r. służbę wojskową pełnił w 2 Pułku Lotniczym w Krakowie, przez Bałkany i Francję dotarł do Anglii, po przeszkoleniu został przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Pomorskiej", na pokładzie samolotu bombowego Wellington w stopniu kaprala pełnił obowiązki strzelca radiooperatora, w 301 DB wykonał 29 lotów bojowych, 3-krotnie bombowiec lądował awaryjnie (w tym 1 wodowanie zakończone 24-godzinnym przebywaniem na morzu), odznaczony Orderem Virtuti Militari, 3-krotnie Krzyżem Walecznych, Gwiazdą Honorową za rany oraz medalami polskimi i brytyjskimi, po wojnie osiedlił się w Nottingham w Anglii, gdzie zmarł 15.04.1983 r., wcześniej kilkakrotnie odwiedził rodzinny Goleszów.

St. sierż. pil. Paweł Kowala z Kozakowic, w stopniu st. szer. pilot 122 Eskadry Myśliwskiej, od 20.08.1939 do 01.09.1939 w składzie zasadzki myśliwskiej w Aleksandrowicach, jako kapral pilot 308 Krakowskiego Dywizjonu Myśliwskiego w Wielkiej Brytanii, 02.07.1941 podczas powrotu znad Francji zderzył się w powietrzu z samolotem por. Erwina Kawnika, który zginął, Kowala wyskoczył na spadochronie i trafił do niewoli, do 308 Dywizjonu powrócił 20.04.1945, od 19.11.1945 w 315 Dywizjonie Myśliwskim, po wojnie mieszkał w Wielkiej Brytanii.

St. sierż. pil. Józef Feruga z Dziedzic, kpr. pilot w  22  Eskadrze  Bombowej  Lekkiej,  pilot  316  Dywizjonu Myśliwskiego  PSP, zginął 01.03.1945 w czasie powrotu z eskortowania wyprawy bombowej, samolot rozbił się we Francji wskutek defektu technicznego.

Sierż. pil. Wilhelm Kosarz z Karwiny (Zaolzie, obecnie Republika Czeska), pilot myśliwski, występował w jednej z trójek akrobacyjnych 2 Pułku, oblatywacz w PZL–Okęcie, podczas kampanii wrześniowej w eskadrze CWL-1 w Dęblinie, Krzyż Walecznych za kampanię wrześniową 1939 r., pilot 302 Dywizjonu Myśliwskiego PSP na Zachodzie, poległ 08.11.1940 w czasie walki powietrznej z myśliwcami Bf 109 nad Mayfield.

Sierż. pil. Alojzy Morawiec z Kończyc Małych.Już jako dziewiętnastolatek wstępuje do 2 Pułku Lotniczego w Krakowie. Służy tam przez następne sześć lat, zdobywając lotnicze doświadczenie w 21 Eskadrze Bombowej Lekkiej, ktora weszła w skład II Dywizjonu Bombowego lotnictwa wojskowego. kpr. pilot w 21 Eskadrze Bombowej Lekkiej, w Anglii w latach 1940-1941 latał w 304 Dywizjonie Bombowym PSP, później w 286 Dywizjonie Bombowym RAF, zginął 21.02.1943 w katastrofie lotniczej samolotu, którym leciał jako pasażer. 
Sierż. pil. Karol Klyszcz z Pastwisk k/Cieszyna, w 1939 r. kpr. pil. w 23 Eskadrze Obserwacyjnej, m.in. wykonywał loty rozpoznawcze nad Śląskiem Cieszyńskim, Krzyż Walecznych za kampanię wrześniową (nie zrezygnował z pilotowania RWD-14 „Czapla” mimo rany szyi odniesionej 02.09.1939 r.), zginął w Anglii 28.03.1941 w samolocie Avro "Anson", który rozbił się na stoku wzgórza koło Hore Down Gate.

Plut. pil. Gustaw Hławiczka, pilot w 22 Eskadrze Bombowej Lekkiej (od 1 września 1939 r. 2 Eskadra Bombowa Lekka II Dywizjonu Bombowego Lekkiego Brygady Bombowej), 3 września podczas lotu na bombardowanie niemieckich kolumn pancernych a następnie rozpoznanie w rejonie Radomska jego P-23 „Karaś” został zestrzelony przez Bf 109E pilotowanego przez lt. Karlfrieda Nordmanna, oficera technicznego I/JG 77. W wyniku ataku strzelec zginął, a ciężką ranę odniósł ppor. obs. Tadeusz Kalinowski. Lekko rany G. Hławiczka wylądował przymusowo płonącym „Karasiem” koło wsi Gidle na południe od Radomska, ratując życie swojemu dowódcy. Wojnę spędził w kraju, na początku lat 90. ubiegłego wieku mieszkał w Cieszynie.

Puł. pil. Edward Peterek, dowodził 142 Eskadrą Lotniczą w Toruniu. W 1936 roku mianowany został komendantem Wojskowego Obozu Szybowcowego w Ustianowej w Bieszczadach. Był wyznaczony na szefa polskiej ekipy szybowcowej na olimpiadę w Helsinkach w 1940 roku. W czasie wojny służył jako pilot "ferry", czyli rozprowadzający samoloty drogą powietrzną. Do Polski powrócił w 1959 roku z Ameryki Południowej. Zmarł w 1978 roku.

Podpor. obser. Alojzy Szkuta. Zawodową służbę wojskową odbywał w 1 Pułku Lotniczym w Warszawie. Po kampanii wrześniowej, za którą otrzymał Order Virtuti Militari V klasy, przedostał się na Zachód, gdzie latał w 301 Dywizjonie Bombowym. Zginął 1 listopada 1942 roku wraz z całą załogą Wellingtona z 304 Dywizjonu Obrony Wybrzeża podczas zwalczania niemieckich U-bootów w Zatoce Biskajskiej.

 Na podstawie: Jerzy Pawlak „Polskie eskadry w latach 1918-1939”, Warszawa 1989.


piątek, 10 lipca 2015

POLSCY LOTNICY POCHODZĄCY ZE ŚLĄSKA CIESZYŃSKIEGO POLEGLI W SŁUŻBIE W LATACH 1940-1946

Śląsk Cieszyński w latach 30. był znaczącym ośrodkiem szkolenia lotniczego w Polsce. Na górze Chełm koło Goleszowa funkcjonowała od roku 1934 szkoła szybowcowa, zaś w Aleksandrowicach pod Bielskiem od 1936 r. działała Szkoła Lotnicza. Lotnicze umiejętności zdobywała tam oczywiście nie tylko młodzież z najbliższych okolic, ale stanowiła ona znaczny odsetek kursantów. Niestety do dziś nie zachowała się pełna ewidencja szkolonych. Z zachowanych jednak szczątków wynika, że wielu, jeśli nie większość, poległych Ślązaków Cieszyńskich w Polskich Siłach Powietrznych z roczników 1914 i młodszych rozpoczynało swe związki z lotnictwem od tych ośrodków.

Wilhelm ADAMIK - plutonowy strzelec pokładowy; urodzony w 1916 r. w Cieszynie. Kampanię wrześniową odbył jako kapral strzelec w 65 Eskadrze Bombowej (6 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii służył w 304 Dywizjonie Bombowym Ziemi Śląskiej. Jego samolot typu Wellington spadł do morza w czasie powrotu z nalotu na Emden 20 października 1941 r. Odznaczony był Krzyżem Walecznych.
Jerzy DRONG (DRĄG) - sierżant mechanik pokładowy; urodzony w 1908 r. w Gródku. W Wielkiej Brytanii mechanik z obsługi naziemnej. Po przeszkoleniu przeniesiony do składu załóg latających. Od września 1943 r. służył w 1586 Eskadrze do Zadań Specjalnych. Zginął w katastrofie samolotu Liberator podczas lądowania po powrocie z lotu bojowego do Polski 6 stycznia 1944 r. Pochowany w Brindisi we Włoszech.
Józef Karol DROŹDZIK - starszy strzelec pokładowy/radiooperator; urodzony w 1915 r. w Bielsku. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego. Zginął 25 lutego 1942 r. odbywając na pokładzie Wellingtona, lot bojowy na bombardowanie Kolonii. Samolot prawdopodobnie spadł do morza.
Józef FERUGA- starszy sierżant pilot; urodzony w 1914 r. w Dziedzicach. Kampanię wrześniową odbył w jako kapral pilot w 22 Eskadrze Bombowej (2 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii latał jako pilot myśliwski m. in. w 316 Dywizjonie Myśliwskim. Odniósł 1 pewne zwycięstwo powietrzne. Zginął w czasie eskorty wyprawy bombowej 1 marca 1945 r. (samolot Mustang). Pochowany w Grand Failly we Francji. Odznaczony był dwukrotnie Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.
Rudolf GRZEGORZ - porucznik pilot; urodzony w 1914 r. w Wędryni. W Wielkiej Brytanii pełnił funkcję instruktora lotniczego w 6 Szkole Obserwatorów-Nawigatorów (Air Navigation-Observer School) w Stawerton. Zginął w katastrofie lotniczej w czasie startu samolotem Anson 6 grudnia 1941 r. Pochowany w Cowley.
Jan HAŁASTRA (HALASTRA) - porucznik strzelec samolotowy; urodzony w 1914 r. w Mnichu. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego. Zginął w locie bojowym na bombardowanie Essen. Samolot Wellington uszkodzony ogniem artylerii plot. Rozbił się w Belgii. Pochowany jest w Lommel na polskim cmentarzu wojskowym.
Józef JEDNAKI - kapral strzelec pokładowy; urodzony w 1919 r. w Polskiej Ostrawie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął w nocy 14/15 stycznia 1943 r. uczestnicząc w locie bojowym samolotu Wellington na minowanie portu Lorient. Załoga zginęła w morzu. Prawdopodobnie jego brat to: Stanisław JEDNAKI - kapral pilot; urodzony w 1921 r. w Oświęcimiu (gdzie po 1919 r. znajdował się jeden z obozów uchodźców z Zaolzia). W Wielkiej Brytanii skierowany do 30 Jednostki Zaopatrzenia Lotnictwa (Maintenance Unit) w Sealand. Zginął w katastrofie lotniczej pilotując samolot typu Beaufighter 8 sierpnia 1942 r. Pochowany w Shawbury.
Józef Antoni JEŻOWICZ - kapral pilot; urodzony w 1914 r. w Kosarzyskach. W Wielkiej Brytanii przydzielony do jednostki treningowej w Dalcross. Zginął w wyniku awarii samolotu Defiant 25 października 1941 r. Pochowany w Dalcross.
Józef KAMIŃSKI - podporucznik pilot; urodzony w 1914 r. w Bielsku. Absolwent Korpusu Kadetów nr 2. W latach 1939-1941 więziony w ZSRR. Po przybyciu do Wielkiej Brytanii przydzielony do jednostki szkolnej jako pilot instruktor. Zginął wykonując lot samolotem Master. Pochowany na cmentarzu żołnierzy polskich w Newark.
Karol KLYSZCZ (KŁYSZCZ) - kapral pilot; urodzony w 1914 r. w Pastwiskach. W czasie kampanii wrześniowej latał bojowo w 23 Eskadrze Obserwacyjnej przydzielonej do Armii "Kraków" (Grupa Operacyjna "Bielsko/Boruta"), gdzie pomimo rany pozostał w jednostce. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 3 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (Operation Training Unit) w Chivenor. Zginął 28 marca 1941 r. w katastrofie lotniczej samolotu Anson. Pochowany w Ilfracombe. Za kampanię wrześniową odznaczony Krzyżem Walecznych.
Wilhelm KOSARZ - sierżant pilot; urodzony w 1908 r. w Karwinie. W okresie międzywojennym m.in. służył w 2 Pułku Lotniczym w Krakowie, gdzie latał w zespole akrobacyjnym Jerzego Bajana, a następnie był pilotem oblatywaczem w PZL Okęcie (oblatywał m.in. prototyp Jastrzębia). W kampanii wrześniowej jako kapral pilot formalnie przydzielony do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Dęblinie (szkolił lotników czechosłowackich). Wykonywał loty bojowe w doraźnie zorganizowanym plutonie porucznika Osuchowskiego. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 302 Dywizjonu Myśliwskiego Poznańskiego uczestniczył w "Bitwie o Anglię". Zginął w walce powietrznej pilotując samolot Hurricane 8 listopada 1940 r. Pochowany w Northwood. Za kampanię wrześniową Krzyżem Walecznych.
Tadeusz KRZYWOŃ - plutonowy radiooperator; urodzony w 1913 r. w Cieszynie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 304 Dywizjonu Obrony Wybrzeża Ziemi Śląskiej. Zginął w morzu w czasie lotu ćwiczebnego samolotu Wellington 14 stycznia 1944 r. Odznaczony był trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Wiktor LIPOWCZAN - porucznik obserwator; urodzony w 1906 r. w Ustroniu. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 301 Dywizjonu Bombowego. Zginął w morzu w locie bojowym bombardowania Duisburga wraz z całą załogą samolotu Wellington 22 lipca 1942 r. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.
Feliks ŁAZOWSKI - starszy sierżant bombardier, strzelec pokładowy; urodzony w 1907 r. w Polskiej Ostrawie. W czasie kampanii wrześniowej walczył w stopniu sierżanta w składzie 211 Eskadry Bombowej (10 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii przydzielony do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął w morzu odbywając lot bojowy samolotem Wellington na bombardowanie Hamburga 4 lutego 1943 r. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Alojzy Stanisław MORAWIEC (MORAWSKI) - sierżant pilot; urodzony w 1916 r. w Kończycach Małych. W czasie kampanii wrześniowej w stopniu plutonowego pilota latał w 21 Eskadrze Bombowej (2 Dywizjon Brygady Bombowej). W Wielkiej Brytanii służył w 286 Dywizjonie Bombowym RAF. Zginął lecąc jako pasażer w locie transportowym samolotem Oxford 21 lutego 1943 r. Pochowany został w Weston Super Mare.
Józef MROŹIŃSKI - sierżant strzelec; urodzony w 1920 r. w Morawskiej Ostrawie. W Wielkiej Brytanii przydzielony został do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął odbywając lot bojowy samolotem Lancaster 2 marca 1945 r. Celem tej wyprawy była Kolonia. Samolot został zestrzelony przez artylerię plot. Zginęła cała załoga. Jako miejsce pochowania źródła podają Lommel lub Henri Chapelle w Belgii.
Albrecht PAGIEŁA (błędnie Pagiełło), plutonowy radiooperator strzelec, odznaczony w 1944 r. Krzyżem Walecznych, urodzony 13.11.1917 r. w Cieszynie, syn Edwarda i Ewy z domu Żebrok, ukończył 6 klas Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego w Cieszynie, od 02.06.1937 r. (lub 02.11.1937) w 6 Pułku Lotniczym we Lwowie, we wrześniu 1937 r. brał udział w szkoleniu lotniczym w Szkole Pilotów LOPP w Aleksandrowicach k/Bielska, następnie w eskadrze szkolnej 6 Pułku Lotniczego, w którym służył do września 1939 r., po 17 września 1939 r. w Rumunii (wbrew dotychczasowym informacjom nie przebywał do 1942 r. na terenie ZSRR), 16.05.1940 r. dotarł do Francji, następnego dnia wcielony do polskiej Bazy Lotniczej w Lyonie.
Albrecht Pagieła podczas służby w RAF. Fot. via Adam Lange Od 23.06.1940 r. w Ośrodku Wyszkolenia Lotnictwa w Blackpool w Anglii, 06.07.1940 r. przeniesiony do 10 Samodzielnej Kompanii Saperów wojsk lądowych, od 22.01.1942 r. w Polskich Siłach Powietrznych, 10.07.1942 - 30.10.1942 kurs radiooperatora i strzelca samolotowego, następnie od 14.11.1942 do 18.12.1942 w 8 Air Gunnery School w Evanton, 18.12.1942 r. uzyskał specjalność strzelca radioperatora i brytyjski stopień sierżanta (Sgt), od 23.02.1943 r. w 18 OTU w Bramcote na kursie zgrywania załóg.17.08.1943 r. przeniesiony do 300 Dyonu Bombowego, jednak już z datą 18.08.1943 przeniesiony do 305 Dyonu Bombowego, od 15.10.1943 r. w 13 OTU, od 20.11.1943 do 10.12.1943 r. w 305 DB, w którym wykonał 1 lot bojowy nad kontynent, w związku z przezbrojeniem 305 DB w pozbawione strzelców pokładowych samoloty dwumiejscowe typu Mosquito od 11.12.1943 r. w Ośrodku Wyszkolenia Bojowego Załóg Bombowych (18 OTU), od 10.02.1944 r. w 300 Dywizjonie Bombowym, brytyjski stopień starszego sierżanta (F/Sgt) od 23.03.1944 r., w 300 DB wykonał 21 lotów bojowych, do ostatniego lotu wystartował 25.07.1944 r. z lotniska Faldingworth na pokładzie samolotu Avro Lancaster Mk.III (nr fabryczny PB252, kod taktyczny BH-M), celem nocnego nalotu był Stuttgart, po północy 26.07.1944 r. Lancaster zderzył się w powietrzu z innym samolotem alianckim nad miejscowością Beaugency ok. 15 mil od miasta Orlean we Francji, z maszyny uratowali się tylko strzelec (W/O) Kazimierz Wziątek i bombardier (F/Sgt) Franciszek Witrylak, pozostała piątka lotników, w tym Pagieła, zginęła i została pochowana we wspólnej mogile na cmentarzu w Orleanie.
Oskar SABLIK - porucznik obserwator; urodzony w 1912 r. w Czechowicach. W czasie kampanii wrześniowej latał w 23 Eskadrze Obserwacyjnej Armii "Kraków". W Wielkiej Brytanii został przydzielony do 18 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (OTU) w Bramcote. Zginął podczas lotu treningowego samolotem Anson 24 kwietnia 1941 r. Pochowany został w Nuneaton. Był dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, w tym jeden nadany za kampanię wrześniową.
Karol SAMIEC- plutonowy podchorąży pilot; urodzony w 1920 r. w Cieszynie. W 1938 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie. W Wielkiej Brytanii przechodził szkolenie lotnicze. W 1941 r. przydzielony do 58 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (OTU, pilotażu myśliwskiego). Zginął 4 listopada 1941 r. wykonując lot ćwiczebny na samolocie Spitfire. Pochowany w Grangemonth.
Emil STYRSKI - porucznik pilot; urodzony w 1907 r. w Karwinie. Zginął w czasie szkolenia w szkole lotniczej w Ontario w Kanadzie lecąc samolotem Anson. Pochowany w Toronto.
Oswald SĘP-SZARZYŃSKI - porucznik pilot; urodzony w 1913 r. w Porębie. W Wielkiej Brytanii latał w polskich 306 i 318 dywizjonach oraz 92 Dywizjonie Myśliwskim RAF we Włoszech. Zginął w morzu na skutek awarii silnika pilotowanego przez niego Spitfire'a w pobliżu Wenecji 9 sierpnia 1944 r.. Odznaczony był dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Erwin Marian SZKANDERA - kapral strzelec pokładowy; urodzony w 1920 r. w Zebrzydowicach. W 1938 r. wstąpił do Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 54 Jednostki Szkolenia Operacyjnego (OTU). Zginął w locie treningowym lecąc samolotem Defiant 21 kwietnia 1941 r. Pochowany jest w Clifford.
Alojzy SZKUTA - kapitan obserwator; urodzony w 1910 r. w Toszonowicach. Absolwent Korpusu Kadetów nr 2 oraz Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie w 1931 r. (5 promocja). W kampanii wrześniowej w stopniu porucznika pełnił służbę w 217 Eskadrze Bombowej (15 Dywizjon Bombowy Brygady Bombowej), gdzie pełnił obowiązki oficera taktycznego eskadry. W Wielkiej Brytanii służył w 301 Dywizjonie Bombowym. Jego samolot został zestrzelony a Alojzy Szkuta uniknął niewoli i przedostał się przez Francję, Hiszpanię i Gibraltar do Wielkiej Brytanii. Drugą turę lotów bojowych odbywał w 304 Dywizjonie Obrony Wybrzeża Ziemi Śląskiej. Zginął 1 listopada 1942 r. w czasie patrolu nad Zatoką Biskajską. Samolot Wellington został zestrzelony do morza. Odznaczony był krzyżem Virtuti Militari V kl. za kampanię wrześniową oraz dwukrotnie Krzyżem Walecznych.
Konrad Edward Kazimierz SZTUKA - plutonowy pilot; urodzony w 1920 r. w Cieszynie. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 303 Dywizjonu Myśliwskiego. Zginął w katastrofie na skutek awarii samolotu Mustang 29 marca 1946 r. Pochowany w Norwich.
Ludwik WANTULOK- kapral radiooperator; urodzony w 1922 r. w Trzyńcu. W Wielkiej Brytanii latał w 1586 Eskadrze do Zadań Specjalnych. Zginął wraz z całą załogą samolotu Halifax w locie bojowym do Polski 27 sierpnia 1944 r. nad Węgrami. Pochowany w Solymar.
Jan Stefan Tadeusz ZATLOUKAL - kapral strzelec samolotowy; urodzony w 1920 r. w Bielsku. W Wielkiej Brytanii przydzielony do 300 Dywizjonu Bombowego. Zginął wraz z całą załogą samolotu Lancaster w locie bojowym na bombardowanie Kilonii 24 lipca 1944 r. Pochowany jest w Hamburgu. 
Powyższej listy nazwisk poległych niestety nie należy traktować jako zamkniętej. Ciągle bowiem poszerza się zakres naszej wiedzy na temat lotników pochodzących ze Śląska Cieszyńskiego, poległych podczas II wojny światowej.  
 źródła:  STEFAN KRÓL "Kalendarz Cieszyński 2003"

PS.  Broniąc brytyjskiego nieba zginęli pochodzący z Bielska Jan Talik i Karol Dindorf, (1943r) a w 1944r. Euzebiusz Przybytek.

piątek, 3 lipca 2015

Początki futbolu w Bielsku i Białej

      Początkiem XX wieku nastąpił gwałtowny wzrost zainteresowania piłką nożną, o czym mogła świadczyć duża liczba powstających klubów piłkarskich. I nie inaczej było w Bielsku. Początki futbolu w Bielsku są datowane na początek XX wieku. W tym czasie miasto należało do Monarchii Austro-Węgierskiej. Wiosną 1907 roku grupa zapaleńców, na czele z Rudolfem Jędrzejowskim i dr Stonawskim zorganizowała w Bielsku mecz piłki nożnej. W pierwszych latach XX wieku wiele sportowych meczów rozgrywano na boiskach mieszczących się przy ulicy Piastowskiej, między Bielskim Centrum Kultury a Liceum im. M. Kopernika.

Na zdjęciu piłkarze Deutscher Fussball Club Sturm Bielitz.

   Wzorem klubów z Krakowa postanowiono założyć stowarzyszenie sportowe. Pierwszym klubem w Bielsku  został Bielitzer Fussball Klub, który przyjął  czarno-niebieskie barwy. Rok później powstał D.F.C. Sturm Bielitz. W roku 1912  założono „Hakoah” (hebr. הכח), co w języku hebrajskim oznacza „siła”. Nazwę Klubu zapożyczono od działającego od 1909 roku w Wiedniu klubu o tej samej nazwie. Istniał również inny klub żydowski Makkabi (wcześniej Bielitz -Bialaer Israelitischer Turnverein). BBI Turnverein skupiał działaczy o orientacji asymilatorskiej i proniemieckiej, natomiast klub „Hakoah”  miał być syjonistyczny. 

Na zdjęciu piłkarze SC Hakoah Bielsko. Rok 1923

     W Białej powstał w 1911 r. polski klub TS Szczerbiec, w którym uprawiano m.in. gimnastykę. W 1919 roku powstał w Lipniku Sport Verein Biała Lipnik ( TS Biała Lipnik). Klub z Lipnika nie osiągnął  jednak nigdy większych sukcesów. Bielskie i bialskie kluby należały do Morawsko-Śląskiego Niemieckiego Związku Futbolowego założonego w Ostrawie z inicjatywy piłkarza i działacza bielskiego klubu - Jana Jędrzejewskiego. Morawsko-śląscy piłkarze podlegali Austriackiej Federacji Futbolu (ÖFV).

Na zdjęciu piłkarze Bielitz-Bialaer Sport Verein.

    Wówczas najsilniejszym i najbardziej aktywnym klubem który dominował w Bielsku był BFK. 25 lutego 1909 roku zmieniono jego nazwę  na Bielitz-Bialaer Fussball Klub (przymiotnik Bialaer odnosił się do sąsiadującej z Bielskiem, odrębnej jeszcze wtedy galicyjskiej Białej), a następnie w kwietniu 1911 roku na Bielitz-Bialaer Sport Verein (BBSV). W tym samym roku zaczęły powstawać również pierwsze sekcje innych dyscyplin sportowych. We wrześniu 1911 roku otwarto nowoczesne boisko przy dzisiejszej ulicy Młyńskiej - tzw. „Górkę”.  Dziś jest to najstarszy obiekt piłkarski w Polsce.  Na uroczystość otwarcia zaproszono Rapid Wiedeń. Modne wówczas były mecze towarzyskie. Wielokrotnie dochodziło do spotkań z drużynami z Krakowa czy Lwowa. Wśród pokonanych przez bielszczan zespołów znalazły się m.in. Schlesien Wrocław i VfR 1897 Wrocław oraz VfR Królewska Huta. W latach 1912–1914 BBSV zdobył trzykrotnie wicemistrzostwo Moraw i Śląska Cieszyńskiego, ulegając jedynie DSV Opawa. Jednymi ze znanych piłkarzy BBSV byli: Ladislaus Dlabać, Emil Reichl i Josef Stürmer – reprezentanci Austrii.  Wybuch I wojny światowej w lipcu 1914 roku wywołał zawieszenie działalności wielu klubów w Bielsku i Białej.

Zdjęcie meczu piłkarskiego BBSV Bielitz - Cracovia. 1912 rok

   W 1918 roku Polska odzyskała niepodległość, a w jej granicach znalazło się również (ostatecznie od 1920) Bielsko. Drużyna piłkarska BBSV została jednym z członków efemerycznego Wschodniośląskiego Związku Piłki Nożnej (z siedzibą właśnie w Bielsku), zdobywając jego mistrzostwo. W lipcu 1921 r. zlikwidowano Wschodniośląski Związek Piłki Nożnej z siedzibą w Bielsku i włączono go w struktury Krakowskiego Związku Piłki Nożnej. 

 Na zdjęciu reprezentacja Bielska Rok 1921.

   4 grudnia 1921 roku reprezentacja Bielska, której trzon stanowili piłkarze BBSV (7 zawodników w składzie) zmierzyła się z kadrą narodową Polski w nieoficjalnym meczu będąc jej drugim w historii przeciwnikiem (po reprezentacji Lwowa). Spotkanie zakończone porażką bielszczan 1:3 odbyło się w ramach przygotowań Biało-Czerwonych do historycznego pojedynku z Węgrami rozegranego 18 grudnia 1921 roku.
    W Bielsku istniały głównie kluby niemieckie (Sturm Bielitz, VfR Bielsko, BAC Bielsko, ) i żydowski Hakoah.  W tamtych okresie zaistniała konieczność stworzenia w Białej silnego klubu o polskim rodowodzie. W 1922 roku założono BKS, którego pierwszym prezesem został Rudolf Kobiela. Na barwy BKS wybrano kolory czerwony i zielony, co nawiązywało do herbu Białej. Uprawiano gimnastykę, tenis stołowy, kolarstwo i oczywiście piłkę nożną. W  1923 roku przy ulicy Żywieckiej rozpoczęła się budowa własnego boiska dla BKS. Zawodnicy BKS grali towarzyskie mecze najczęściej z ekipami DFC Sturm, Hakoah, TS Białej Lipnik i przede wszystkim BBSV. Mecze BBSV i BKS, zespołów z obu stron rzeki Białej bardzo emocjonowały kibiców. W 1927 roku w meczu z okazji 5-lecia BKS klub ten rozgromił BBSV aż 6-1.

Na zdjęciu piłkarze B.K.S Biała.

    W lat 20-tych BBSV był najsilniejszym klubem regionu. 555 członków zgrupowanych było w sekcjach piłkarskiej, lekkoatletycznej i tenisowej.  Słynny Kispest Budapeszt gościł w Bielsku już w czerwcu 1921 r. (0:3). Klub w towarzyskim meczu potrafił wygrać z najlepszymi polskimi zespołami - Wisłą Kraków i Cracovią. Z Beuthen 09 - wizytówką śląskiego futbolu po niemieckiej stronie granicy - bielszczanie zremisowali 1:1. W połowie lat 30. XX wieku dokonywały się zmiany w strukturze wewnętrznej BBSV.  W wyborach do zarządu po raz pierwszy zwyciężyła nieoczekiwanie strona polska. W lutym 1936 roku doszło do postulowanego wcześniej spolszczenia nazwy klubu na Bielsko-Bialskie Towarzystwo Sportowe (BBTS). Od tej pory otrzymywał on znaczące wsparcie finansowe od władz miasta, m.in. na remont stadionu i stał się ogniskiem polskiego ruchu narodowego. W zarządzie klubu BBTS zasiadali burmistrzowie i fabrykanci, a nawet książę Sułkowski. Pozostałe kluby m.in TS Lipnik, Sturm i Hakoah były już słabsze, choć piłkarze Hakoah było w tamtym okresie bardzo aktywne. SC Sturm w próżniejszym czasie nie krył prohitlerowskich sympatii.

 Na zdjęciu piłkarze BBTS-u.

  W 1924r z inicjatywy działaczy powstał Podokręg Piłki Nożnej w Bielsku i Białej podlegający terytorialnie Okręgowemu Związkowi Piłki Nożnej w Katowicach. Przed sezonem w 1928 roku powstał Podokręg Bielsko-Biała Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. W latach 1928 i 1929 w województwie śląskim istniały trzy równorzędne grupy klasy A – bielska, katowicka i królewskohucka. Ich zwycięzcy mierzyli się ze sobą o mistrzostwo okręgu, zaś mistrz otrzymywał prawo udziału w eliminacjach do Ligii ogólnopolskiej. BBSV wygrał obie edycje na poziomie podokręgu. W 1930 roku czołowe kluby województwa ogłosiły powstanie Okręgowej Ligi Śląskiej, w której znalazł się m.in  BBSV. Po roku rozgrywki te stanowiły już wyższy szczebel niż klasa A. Klub z Bielska zajmował początkowo w nowo powstałych rozgrywkach miejsca w dolnej części tabeli, by w 1932 roku zająć ostatnią lokatę. Od sezonu 1932/1933 Okręgowa Liga Śląska opierała się na systemie jesień-wiosna.
    Po wkroczeniu okupantów hitlerowskich do Bielska i przyłączeniu miasta do III Rzeszy polskie kluby zostały rozwiązane. Wielu sportowców i działaczy zamienili stroje sportowe na mundury, a sprzęt na uzbrojenie. Nie zabrakło ich w szeregach obrońców Ojczyzny. Płk. Józef Tomiak (działacz BBTS) , żołnierz 3 Strzelców Podhalańskich zginął we wrześniu 1939 roku. Żołnierska śmierć dosięgła Eugeniusza Jakubowskiego i Zbigniewa Gerzyka, lotnika Zbigniewa Jakubca, który został zestrzelony nad Kanałem La Manche podczas powrotu z lotu bojowego nad Niemcami. W obozach koncentracyjnych zginęli prof. Władysław Boźyczko, Witold Statkiewicz, Józef Pikuła, Ferdynand Dzień, dr Wojciech Figiel, Józef Wajdzik. Aktywnie działał w podziemiu jako członek ZWZ - AK znany bialski aptekarz, były piłkarz BKS Stefan Ganszer, którego za działalność konspiracyjną hitlerowcy stracili w 1943 r. w KL Auschwitz. Także inni sportowcy i działacze zapłacili najwyższą cenę za powiązania z AK-owskim podziemiem. Nie doczekał również wyzwolenia dr Józef Hipp - ostatni przedwojenny prezes BKS-u .